شاهان شاهنامه فردوسی

 

---

شاهان شاهنامۀ فردوسی

---

-کیومرث

---

-هوشنگ

---

تهمورث

---

جمشید

---

-ضحاک 

---

-فریدون 

---

ایرج 

---

-منوچهر

---

-نوزر 

---

زوتهماسب

---

گرشاسب

---

کیقباد

---

-کیکاووس 

---

سهراب  

---

داستان سیاوش 

---

کیخسرو

---

اکوان دیو

---

بیژن و منیژه

---

ستایش سلطان محمود

---

لهراسب

---

-گشتاسب

---

هفت خوان اسفندیار

---

رستم و اسفندیار

---

بهمن اسفندیار

---

-همای چهر زاد 

---

-داراب

---

-اسکندر

---

-اشکانیان

---

-اردشیر

---

-شاپور

---

-اورمزد

---

-بهرام اورمزد 

---

-بهرام بهرامیان

---

-نرسی بهرام

---

-اورمزد نرسی

---

-شاپور ذوالاکتاف

---

-اردشیر نکوکار

---

-شاپور سوم

---

-بهرام شاپور

---

-یزدگرد بزهکار

---

-بهرام گور 

---

-قباد

---

-انوشیروان

---

-هرمزد

---

-خسرو پرویز

---

-شیرویه

---

-اردشیر شیرویه

---

-فرآئین

---

-پوراندخت

---

-آزرمدخت

---

-فرخزاد

---

یزدگرد ::

---

---

شاهنامه فردوسی

---

---

---

---

---

بنام خداوند جان و خرد

---

کزین برتراندیشه برنگذرد

---

---

خداوند نام و خداوند جای

---

---

خداوند روزی ده رهنمای

---

---

خداوندکیوان وگردان سپهر

---

---

فروزندۀ ماه وناهید ومهر

---

---

زنام ونشان وگمان برتر

---

---

است

---

---

نگارندۀ برشده پیکراست 

---

---

به بینندگان آفریننده را

---

---

نبینی مرنجان دوبیننده را

---

---

بدین آلت رأی وجان وزبان

---

---

ستود آفریننده راکی توان

---

---

توانا بود هر که دانا بود

---

---

---

ز دانش دل پیر برنا بود

---

---

کنون ای خردمندوصف خرد

---

---

بدین جایگه گفتن اندرخورد

---

---

کنون تاچه داری بیارازخرد

---

---

که گوش نیوشنده زوبرخورد

---

---

خرد بهتراز هر چه ایزد بداد

---

---

ستایش خرد را به از راه داد

---

---

خرد رهنمای وخرد رهگشای

---

---

خرد دست گیردبه هردوسرای

---

---

ترا دانش و دین رهاند درست

---

---

در رستگاری ببایدت جست

---

---

وگر دل نخواهی که باشدنژند

---

---

نخواهی که دائم بوی مستمند

---

---

به گفتار پیغمبرت راه جوی

---

---

دل ازتیرگی هابدین آب شوی

---

---

شاهنامه::

---

---

---

کزین نامۀ نامور شهریار=

---

---

به گیتی بمانم یکی یادگار.

---

---

تو این را دروغ و فسانه مدان

---

---

برنگ فسون و بهانه مدان

---

---

ازاو هرچه اندر خورد باخرد

---

---

دگر بر ره رمز و معنی برد

---

---

یکی نامه بود از گه باستان

---

---

فراوان بدو اندرون داستان

---

---

داستان دقیقی::

---

---

چو از دفتر این داستان ها بسی

---

---

همی خواند خواننده برهرکسی

---

---

جهان دل نهاده بدین داستان

---

---

همان بخردان نیزو هم راستان

---

---

جوانی بیامد گشاده زبان

---

---

سخن گفتن خوب و طبع روان

---

---

به شعرآرم این نامه را گفت من

---

---

ازو شادمان شد دل انجمن

---

---

برفت او واین نامه ناگفته ماند

---

---

چنان بخت بیدار او خفته ماند

---

---

بشهرم یکی مهربان دوست بود

---

---

توگفتی که بامن به یک پوست

---

---

بود

---

---

مرا گفت خوب آید این رأی تو

---

---

به نیکی گراید همی پای تو

---

---

نبشته من این نامۀ پهلوی

---

---

به پیش تو آرم مگر نغنوی

---

---

گشاده زبان و جوانیت هست

---

---

سخن گفتن پهلوانیت هست

---

---

شو این نامۀ خسروی بازگوی

---

---

بدین جوی نزد مهان آبر وی

---

---

چو آورد این نامه نزدیک من

---

---

بر افروخت این جان تاریک من

---

---

در داستان ابومنصور

---

---

---

بدین نامه چون دست کردم

---

---

دراز

---

---

یکی مهتری بود گردن فراز

---

---

جوان بود و از گوهر پهلوان

---

---

خردمندو بیدارو روشن روان

---

---

خداوند رأی و خداوند شرم

---

---

سخن گفتن خوب وآوای نرم

---

---

مراگفت کزمن چه باید همی

---

---

که جانت سخن برگرایدهمی

---

---

به چیزی که باشدمرادسترس

---

---

بکوشم نیازت نیارم به کس

---

---

به کیوان رسیدم زخاک نژند

---

---

ازآن نیکدل نامدار ارجمند

---

---

به چشمش همان خاک

---

---

و هم سیم و زر

---

---

کریمی بدویافته زیب و فر

---

---

سراسرجهان پیش اوخواربود

---

---

جوانمرد بود و وفادار بود

---

---

چنان نامور گمشد از انجمن

---

---

چودرباغ سرو سهی ازچمن

---

---

نه زوزنده بینم نه مرده نشان

---

---

بدست نهنگان مردم کشان

---

---

دریغ آمدآن کمربندوآن گردگاه

---

---

دریغ آن کیی برزوبالای شاه

---

---

گرفتار زو دل شده نا امید

---

---

نوان لرز لرزان به کردار بید

---

---

یکی پند آن شاه یاد آوریم

---

---

ز کژی روان سوی داد آوریم

---

---

مرا گفت کاین نامۀ شهریار

---

---

---

گرت گفته آیدبه شاهان سپار

---

---

بدین نامه من دست بردم فراز

---

---

بنام شهنشاه گردن فراز

---

---

---

درستایش سلطان محمود

---

---

جهان آفرین تاجهان آفرید

---

---

چنومرزبانی نیامدپدید

---

---

بدانستم آمدزمان سخن

---

---

کنون نوشودروزگارکهن

---

---

براندیشۀ شهریارزمین

---

---

بخفتم شبی لب پرازآفرین

---

---

چنان دیدروشن روانم به

---

---

خواب

---

---

که رخشنده شمعی برآمد

---

---

زآب

---

---

مراخیره گشتی سراز فرّ

---

---

شاه

---

---

وزان ژنده پیلان وچندان

---

---

سپاه

---

---

کنون باز گردم بر آغاز کار

---

---

سوی نامۀ نامور شهریار

---

---

=کیومرث:

---

---

سخنگوی دهقان چه گوید

---

---

نخست

---

---

که نامی بزرگی به گیتی 

---

---

که جست

---

---

که بودآنکه دیهیم برسر

---

---

نهاد

---

---

ندارد کس آنروزگاران به

---

---

یاد

---

---

مگر کز پدر یاد دارد پسر

---

---

بگوید ترایک به یک در به

---

---

در

---

---

که نام بزرگی که آوردپیش

---

---

کرابودازآن برتران پایه بیش

---

---

پژوهندۀ نامۀ باستان=

---

---

که از پهلوانان زند داستان

---

---

چنین گفت کآئین تخت و

---

---

کلاه

---

---

کیومرث آورد و او بود شاه

---

---

چو آمد به برج حمل آفتاب

---

---

جهان گشت بافرّو آئین

---

---

وآب

---

---

کیومرث شدبرجهان کد

---

---

خدای

---

---

نخستین به کوه اندرون

---

---

ساخت جای

---

---

سربخت و تختش برآمد

---

---

بکوه

---

---

پلنگینه پوشید خودبا گروه

---

---

به گیتی درون سال سی

---

---

شاه بود

---

---

بخوبی چو خورشید برگاه

---

---

بود

---

---

پسربُد مراورا یکی خوبروی

---

---

هنرمندو همچون پدرنامجوی

---

---

سیامک بدش نام و فرخنده

---

---

بود

---

---

کیومرث را دل بدو زنده بود

---

---

به گیتی نبودش کسی

---

---

دشمنا

---

---

مگربدکنش ریمن اهریمنا

---

---

یکی بچه بودش چو گرگ

---

---

سترگ

---

---

دلاور شده با سپاه بزرگ

---

---

سخن چون بگوش سیامک

---

---

رسید

---

---

ز کردار بدخواه دیو پلید

---

---

دل شاه بچه برآمد بجوش

---

سپاه انجمن کرد و بگشاد

---

---

گوش

---

---

سیامک بیامد برهنه تنا

---

---

برآویخت با پور اهرمنا

---

---

بزد چنگ وارونه دیو سیاه

---

---

دوتا اندر آورد بالای شاه

---

---

فکند آن تن شاهزاده بخاک

---

---

به چنگال کردش کمرگا

---

---

ه چاک

---

---

سیامک بدست خروزان دیو

---

---

تبه گشت و ماند انجمن بی

---

---

خدیو

---

---

چوآگه شداز مرگ فرزند شاه

---

---

زتیمار گیتی برو شد سیاه

---

---

فرود آمد از تخت ویله کنان

---

---

زنان برسرو موی ورخ کنان

---

---

خروشی برآمد زلشگر به

---

---

زار

---

---

کشیدند صف بردرشهریار

---

---

نشستند سالی چنین

---

---

سوگوار

---

---

پیام آمد از داور کردگار

---

---

سپه ساز  و برکش بفرمان

---

---

من

---

---

برآور یکی گرد ازآن انجمن

---

---

وزآن پس به کین سیامک

---

---

شتافت

---

---

شب و روز آرام وخفتن نیافت

---

---

---

=هوشنگ

---

---

خجسته سیامک یکی

---

---

پور داشت

---

---

که نزد کیا جاه دستور

---

---

داشت

---

---

گرانمایه را نام هوشنگ بود

---

---

تو گفتی همه هوش و

---

---

فرهنگ بود

---

---

به نزد نیا یادگار پدر=

---

---

نیا پروریده مراورا ببر

---

---

همه گفتنیها بدو باز گفت

---

---

همه رازها برگشاد ازنهفت

---

---

که من لشگری گرد خواهم

---

---

همی

---

---

خروشی برآوردخواهم همی

---

---

ترا بود باید همی پیشرو=

---

---

که من رفتنی ام توسالار

---

---

نو

---

---

سپاهی دد ودام ومرغ وپری

---

---

سپهدار پرکین و کند آوری

---

---

بیامد سیه دیو با ترس و باک

---

---

همی به آسمان بر پراکند خاک 

---

---

بیازید هوشنگ چون شیر چنگ

---

---

جهان کرد بر دیو نستوه تنگ

---

---

کشیدش سراپای یکسر دوال

---

---

سپهبد برید آن سر بی همال

---

---

بپای اندر افکند و بسپرد خوار

---

---

دریده براو چرم و برگشته کار

---

---

چو آمد مرآن کینه را حواستار

---

---

سر آمد کیومرث را روزگار

---

جهان سربسرچو فسانه

---

---

است وبس

---

---

نماند بد و نیک بر هیچکس

---

---

=تهمورث

---

---

پسربدمراورایکی هوشمند

---

---

گرانمایه تهمورث دیوبند

---

---

بیامد بتخت پدر بر نشست

---

---

به شاهی کمر برمیان بر

---

---

ببست

---

---

ز هرجای کوته کنم دست دیو

---

---

که من بود خواهم جهان را

---

---

خدیو

---

---

چنین گفت کاین را ستایش

---

---

کنید

---

جهان آفرین را نیایش کنید

---

که او دادمان بر ددان

---

---

دستگاه

---

---

ستایش مراورا که بنمود راه

---

---

همه روزه بسته ز خوردن

---

---

دو لب

---

---

به پیش جهاندار برپای

---

---

شب

---

---

چنان بر دل هرکسی

---

---

بود دوست

---

---

نماز شب و روزه آئین

---

---

اوست

---

---

همه راه نیکو نمودی به

---

---

شاه

---

---

همه راستی خواستی

---

---

پایگاه

---

---

چنان شاه پالوده گشت

---

---

ازبدی

---

---

که تابیدازو فرّه ایزدی

---

---

برفت اهرمن را به افسون

---

---

ببست

---

---

چو برتیزرو بارگی بر نشست

---

---

زمان تا زمان زینش برساختی

---

---

همی گرد گیتیش برتاختی

---

---

چو دیوان بدیدند کردار او

---

---

کشیدند گردن زگفتار او

---

---

شدندانجمن دیو بسیار مر

---

---

که پردخته مانند ازو تاج

---

---

و فر

---

---

چو تهمورث آگه شد از

---

---

کارشان

---

---

برآشفت و بشکست

---

---

بازارشان

---

---

به فرّجهاندار بستش میان

---

---

بگردن برآورد گرزگران

---

---

همه نرّه دیوان و افسونگران

---

---

برفتند جادو سیاهی گران

---

---

دمنده سیه دیوشان پیشرو

---

---

همی به آسمان برکشیدند

---

---

غو

---

---

جهاندار تهمورث بافرین

---

---

بیامد کمر بستۀ جنگ و

---

---

کین

---

---

یکایک بیاراست با دیو

---

---

چنگ

---

---

نبد چنگشان را فراوان

---

---

درنگ

---

---

ازایشان دوبهره به افسون

---

---

ببست

---

---

دگرشان به گرزگران کرد

---

---

پست

---

---

کشیدندشان خسته و بسته

---

---

خوار

---

---

به جان خواستند آنزمان

---

---

زینهار

---

---

که مارا مکش تا یکی نوهنر

---

---

بیاموزی از ما کت آید به بر

---

---

کی ناموردادشان زینهار=

---

---

بدان تا نهانی کنندآشکار

---

---

چوآزاد گشتند از بند او

---

---

بجستند ناچار پیوند او

---

---

نبشتن به خسرو بیاموختند

---

---

دلش را به دانش بیافروختند

---

---

=جمشید

---

---

گرانمایه جمشید فرزند او

---

---

کمر بست یکدل پر از پند او

---

---

زمانه برآسود از داوری

---

---

 به فرمان او دیو و مرغ و پری

---

---

منم گفت با فره ایزدی

---

---

همم شهریاری همم مؤبدی

---

---

بدان را ز بد دست کوته کنم

---

---

روان را سوی روشنی ره کنم

---

---

نخست آلت جنگ را دست برد

---

---

در نام جستن بگردان سپرد

---

---

دگر پنجه اندیشۀ جامه کرد

---

---

که پوشند هنگام ننگ و نبرد

---

---

گروهی که کاتوزیان خوانی

---

---

اش

---

---

برسم پرستندگان دانی اش

---

---

جدا کردشان از میان گروه

---

---

پرستنده را جایگه کرد کوه

---

---

چه گفت آن سخنگوی آزاد

---

---

مرد

---

---

که آزاده راکاهلی

---

---

بنده کرد

---

---

بفرمود پس دیو ناپاک را

---

---

به آب اندر آمیختن خاک را

---

---

بسنگ و به گچ دیو دیوار

---

---

کرد

---

نخست از برش هندسی

---

---

کار کرد

---

---

چو گرمابه و کاخ های

---

---

بلند

---

---

چو ایوان که باشد پناه

---

---

از گزند

---

---

بچنگ آمدش چند گونه

---

---

گهر

---

---

چو یاقوت و پیجاده و سیم

---

---

و زر

---

---

پزشکی و درمان هر دردمند

---

---

در تندرستی و راه گزند

---

گذر کرد ازآن پس بکشتی

---

---

بر آب

---

---

ز کشور بکشور گرفتی شتاب

---

---

همه کردنیها چو آمد

---

---

بجای

---

---

ز جای مهی برتر آورد

---

---

پای

---

---

بفرّ کیانی یکی تخت ساخت

---

---

چه مایه بدو گوهر اندر نشاخت

---

---

جهان انجمن شد برآن تخت او

---

---

شگفتی فرو مانده از بخت او

---

---

به جمشیدپرگوهر

---

---

افشاندند

---

---

مرآنروز را روز نو خواندند

---

---

سرسال نوهرمز فرودین

---

---

برآسوده ازرنج روی زمین

---

---

بزرگان بشادی بیاراستند

---

---

می و جام و رامشگران

---

---

خواستند

---

---

چنین جشن فرخ ازآن

---

---

روزگار

---

---

بما ماند ازآن خسروان

---

---

یادگار

---

---

چنین سال سیصد همی

---

---

رفت کار

---

---

ندیدند مرگ اندرآن روزگار

---

---

ز رنج و ز بدشان نبد آگهی

---

---

میان بسته دیوان بسان رهی

---

---

منی کردآن شاه یزدان

---

---

شناس

---

---

زیزدان بپیچیدو شد

---

---

ناسپاس

---

---

گرانمایگان راز لشگر بخواند

---

---

چه مایه سخن پیش ایشان

---

---

براند

---

---

چنین گفت با سالخورده

---

---

مهان

---

---

که جز خویشتن را نخوانم

---

---

جهان

---

---

هنردرجهان ازمن آمد پدید

---

---

چو من نامور تخت شاهی

---

---

ندید

---

---

جهان را بخوبی من آراستم

---

---

چنانست گیتی کجاخواستم

---

---

خوروخواب وآرامتان ازمنست

---

همان کوشش و کامتان از

---

---

منست

---

---

بزرگی و دیهیم شاهی

---

---

مراست

---

---

که گویدکه جزمن کسی

---

---

پادشاست

---

---

همه مؤبدان سرفکنده نگون

---

---

چرا کس نیارست گفتن نه

---

---

چون

---

---

چو این گفته شد فرّ یزدان

---

---

ازوی

---

بگشت وجهان شدپراز

---

---

گفت وگوی

---

---

منی چون بپیوست با

---

---

کردگار

---

---

شکست اندر آورد و

---

---

برگشت کار

---

---

چه گفت آن سخنگوی

---

---

بافرّوهوش

---

---

چو خسرو شوی بندگی

---

---

را بکوش

---

---

به یزدان هرآنکس که شد

---

---

ناسپاس

---

---

به دلش اندر آید ز هرسو

---

---

هراس

---

---

به جمشیدبرتیره گون

---

---

گشت روز

---

---

همی کاست آن فرّ گیتی

---

---

فروز

---

---

---